Actrice Victoria Koblenko schreef een column voor dagblad Trouw. Ze vertelt over Rusland, de hiërarchie van taal en de verbluffende dialecten in Nederland waardoor ze soms gehinderd werd. "Het begon met ’hadoe’." In de tijd dat je nog geen vandale.nl had, was het een grote uitdaging dit Brabantse gegroet in een woordenboek terug te vinden."

De hiërarchie van taal was me al vroeg opgevallen. In de Sovjet-Unie heb ik weliswaar Engels gedoceerd gekregen, maar zeer mondjesmaat, alsof het een schaars goed was. In feite was dat het ook. Alles wat uit het Westen kwam, was uitermate schaars.

Op tv hoorde je nooit iemand Engels, Frans of Duits spreken. Maar het was toch prestigieus om een woordje over de grens te spreken. Daarmee voelde je als kind al dat er een bepaalde rangorde was in taal. Tegelijk was taal ook een middel om die rangorde te handhaven.

Het Russisch was de enige speler in de eredivisie van alle vijftien deelrepublieken. Andere, locale talen zijn jarenlang tot ’dialect’ gedegradeerd. Een dialect was dorps, een boers iets dat je op de sociale ladder niet vooruit hielp. Zo ging mijn familie die thuis Oekraïens sprak, in gezelschap automatisch over op het Russisch, om de boven beschreven reden.

De zomer dat mijn ouders mij naar Nederland exporteerden werd Oekraïne onafhankelijk en werden alle schoolboeken in het Oekraïens herdrukt. De taalvlag werd uitgehangen. Het boerse dialect werd nu een taal die een belangrijke rol moest vervullen bij de vorming van staat en vooral natie. Het proces is nog in volle gang en het Russisch blijft dominant in het ’sociolect’ van de Oekraïners.

In Nederland bleek de verhouding tussen taal en dialect nog spannender. Ook hier kleefde aan dialecten het etiket van minderwaardigheid. Maar ze floreerden in aantal. De hoeveelheid dialecten op een klein stukje land als Nederland vond ik verbluffend. Nu zie ik er het bewijs in voor een sterke regionale bewustwording in tijden van globalisering.

Destijds zag ik het aantal dialecten vooral als alom vertegenwoordigde boersheid van de bevolking. Het toegangskaartje voor mijn Nederlandse identiteit was immers het ABN. Bij mijn gedisciplineerde pogingen het algemeen beschaafd Nederlands onder de spreekwoordelijke knie te krijgen werd ik stelselmatig gehinderd door dialecten.

Het begon met ’hadoe’. In de tijd dat je nog geen www.vandale.nl had, was het een grote uitdaging dit Brabantse gegroet in een woordenboek terug te vinden. Laat staan ingewikkeldere regionale geestigheden als ’s ut perd al gewasse en de waai al gemaaid’. Later droegen het Rotterdamse, Leidse en Groningse regiolect bij aan de verwarring.

Nu, jaren later is mijn ABN onopvallend genoeg om een autochtoon te evenaren. De vraag ’waar kom je vandaan’ die eerst mijn niet-Nederlandse afkomst verraadde, heeft nu een andere betekenis. Ik zag er eerst een compliment in voor mijn ABN, maar er is ook een andere subtekst, namelijk mijn gebrek aan regionale identiteit in dit land.

Globalisering zet de locale identiteit onder druk. Maar terwijl het Nederlands terrein moet prijs geven aan het Engels, groeit de belangstelling voor lokale dialecten. Met het ABN op zak kan het integreren voor gevorderden nu volgen. Met een cursus Haags en Amsterdams op cd is de inburgering 2.0 begonnen.

 Een Brabantse lezer van de column reageerde als volgt op Koblenko's visie:

Inburgering 2.1: Neem me niet kwalijk, maar het zogenaamde abn is niets anders dan een (vaak opgedrongen) tongval. En het is natuurlijk een kunsttaal, in tegenstelling met al die andere 'binnenlandse' talen. Daarom zijn ze ook zo moeilijk goed te leren, zoals Cornelis Verhoeven al schreef. Het is dan ook "Houdoe" en niet 'hadoe' en dat zeker niet met een kleine letter. Van Neerven uit Brabant

Ben jij het eens met Victoria Koblenko of juist met Van Neerven?  van de column reageerde op de

Bron: Victoria Koblenko in opdracht van dagblad Trouw
Foto: Victoria Koblenko