De film ‘ New Kids Turbo’ van Reinout Oerlemans onderstreept nog eens het vooroordeel over de zachte ‘g’. Dom provinciaals. Moeten Brabanders daar blij mee zijn? Ja, want het gebeurt met zo’n vette knipoog, dat het onverwachte gebeurt: Brabants spreken is stoer - ook al doe je maar alsof.

Veel inhoudelijk denkwerk schuilt er niet achter de New Kids - in DWDD antwoordden de makers, de schouders ophalend, op een vraag van Matthijs van Nieuwkerk naar de sleutel van hun succes, “wij willen gewoon grapjes maken”. Toch staat dat de populariteit van het groepje dialect sprekende hangjongeren uit Maaskantje allerminst in de weg. De afgelopen drie jaar hebben de gebroeders Haars, opgegroeid in Maaskantje, en hun vrienden een enorm succes bereikt via korte New Kids-clips op internet en later ook op de kleinere tv-zenders 101 TV en Comedy Central. New Kids is landelijk bekend geworden en er is samengewerkt in muziekprojecten met onder andere The Opposites en dj Paul Elstak. Er worden zelfs vertalingen in het Duits uitgezonden via Comedy Central Germany.

Moeten we in Brabant blij zijn met die populariteit?
Met ‘we’ bedoel ik vooral Brabanders. De film zal weinig verheffend zijn, en zet op het oog Brabanders weer eens weg zoals Nederlanders dat graag zien, en dat vaak in reclames wordt onderstreept: dommige, verpauperde provincialen.

Maaskantje is op de kaart gezet
Zeker, voor de inwoners van Maaskantje heeft de film voordelen. Het kleine gehucht, dat als enclave binnen Den Dungen maar uit enkele straten bestaat, weet zich op de kaart gezet. Waar Maaskanters voor de uitzendingen van New Kids zeiden dat ze ‘ vlakbij ’s-Hertogenbosch’ woonden, zeggen ze nu met trots dat ze van Maaskantje vandaan komen, en vrijwel iedereen die ze spreken kent de plaats. Het toerisme stroomt toe. Ze bezoeken friettent ‘t Pleintje, die vaak de set van de New Kids-filmpjes vormt, en ze willen op de foto met het plaatsnaambord van Maaskantje.


Opening van de tijdelijke New Kids winkel in Maaskantje (foto: Lobke Kapteijns).

Zachte g wordt niet uitgelachen maar krijgt iets stoers
Maar verder is het toch vooral lachen om de domme provinciaal. Of toch niet? Ik denk dat je de film ook op een andere manier kunt bekijken, eentje die een stuk minder moralistisch is. In de film worden niet zo maar provincialen neergezet met een ‘authentiek’ accent, om die vervolgens te kunnen uitlachen. Eerder wordt het karakter van de Brabantstalige hangjeugd dusdanig uitvergroot, dat de link met Brabant nog maar net aanwezig is.

Dat is ook de reden waarom de New Kids zo veel jongeren, ongeacht het accent dat ze hanteren, aanspreekt. Ze herkennen zich feilloos in de manier waarop het accent wordt gebruikt om een fantasie van onaangepastheid uit te spelen. Het bijzondere taalgebruik van de New Kids is vooral een middel om aan te geven niet bij de maatschappij te horen, te breken met alle regels en prestatiedruk. Lekker onaangepast - de zachte g wordt dus niet uitgelachen, maar krijgt iets stoers.

Straattaal
Op dezelfde manier werkt dat ook in ‘de echte wereld’, niet alleen bij dialectgebruik onder jongeren, maar bijvoorbeeld ook bij straattaal en etnolect in een veelal urbane context. Om stoere Arabische of Antilliaanse termen te gebruiken, hoef je tegenwoordig niet meer zelf uit Marokko of Curaçao te komen, maar kun je ook van Turkse, Surinaamse of Nederlandse origine zijn.

De populariteit van de New Kids, ook al zit er niet veel inhoudelijk denkwerk achter, krijgt hiermee een onverwachte diepgang. Om te beginnen: Nederlandse jongeren die Arabische of Antilliaanse termen gebruiken, moeten oppassen niet voor wiggers versleten te worden, wannabees die de authenticiteit van de straatcultuur ontberen. Met een woord als ‘doekoe’ kan je echt niet meer aan komen.


Maaskantje weer op de kaart (foto: New Kids Turboboek).

Succesformule van de New Kids
En dat is essentieel aan de succesformule van New Kids. De foute jongens van Maaskantje zijn als lokale dialectsprekende jeugd eerder als wiggers dan als winners te beschouwen. Het stoere van de zachte g, wordt meteen ontkracht door de totale overdrijving. De grove scheldwoorden zijn grotesk en kitsch; ze nadoen is eigenlijk meteen jezelf als wannabe-Brabander diskwalificeren. En juist daarom is het zo leuk om te doen.

Hans Teeuwen en Theo Maassen
Om het nog wat verder uit te diepen: als we nog over ‘echt Brabants’ kunnen spreken in een tijd van vervagende dialecten en verdwijnende lokale identiteiten, is het precies dit. De zelfspot ondermijnt de identiteit van de Brabantse zelfkant, door deze tot absurde wijze uit te vergroten. En slaagt daar zo goed in, dat het cool is om het na te doen – ook al maak je jezelf meteen ook weer belachelijk. Dat is karakteristiek voor humor uit Brabant. Het is dan ook niet toevallig dat klassieke voorbeelden daarvan, Theo Maassen en Hans Teeuwen, een rol spelen in ‘New Kids Turbo’.

Kracht van de New Kids
Zij mogen beschouwd worden als de grondleggers van de cultstatus van de Brabantse humor. New Kids profiteert overduidelijk van de populariteit van de grove grap met een zachte g, doet daar een flinke schep bovenop, en draagt en passant bij tot vergroting van deze status. Een zelfkantimago van de landrand met bijbehorende tongval gaat ver voorbij de referentie aan authenticiteit. Maar dat is de kracht van de New Kids. Op een humorvolle, sterk uitvergrote, manier de regionale identiteit op de hak nemen, kan als spiegel dienen voor de dynamiek en rekbaarheid van die identiteit en het taalgebruik.

Jos Swanenberg is bijzonder hoogleraar Diversiteit en cultuur in Brabant aan de Universiteit van Tilburg.

Bron: Jos Swanenberg