In reclames wordt steeds vaker gebruik gemaakt van een dialect of accent om een bepaald product aan te prijzen. Britt Latour, studente Taal- en Cultuurstudies aan de Radboud Universiteit Nijmegen, onderzocht voor haar bachelorscriptie het gebruik van een Brabants accent in televisiereclame. De onderzoeksvraag die centraal stond: welke vooroordelen hebben mensen over Brabanders en hoe is dit verwerkt in reclame?

Reclames met daarin een accent of een dialect, je kent ze wel. Peijnenburgs Kapitein Koek ‘ze zèn keigoed, zegt ons mam’, kleine Pieter van den Hoogenband in Calvé pindakaas ‘nie meej zun alle op un klûtje’ of zanger Fons van KPN die ‘nie ken praote nie en nie zinge nie’.

Vooroordelen over Brabanders
Mensen hebben overal een oordeel over, zo ook over afkomst en taal. Mensen met een sterk accent worden minder intelligent gevonden dan mensen die ‘accentloos’ spreken.  Vooroordelen die mensen over Brabanders hebben, zijn dat ze dom, gezellig en aardig zijn.

Ondanks deze vooroordelen blijkt uit een onderzoek van de Nederlandse Taalunie (In Taalpeil 2009) dat Brabants op de tweede plek staat van het meest gewaardeerde Nederlands. Brabanders verslaan daarmee nog niet het Haarlems, dat op de eerste plek straat, maar het is toch iets om trots op te zijn.

Trots op Brabantse identiteit
Uit interviews die Provinciaal Opbouworgaan Noord-Brabant (PON) in 2006 heeft afgenomen, bleek dat veel Brabanders trots zijn op hun Brabantse identiteit. Dit terwijl Brabanders, vooral in het verleden, vaak als ‘dom’ werden gezien.

Kenmerken van Brabantse identiteit
Volgens Verkaar et al. (2006) zijn er drie elementen die kenmerkend zijn voor de Brabantse identiteit: verbondenheid met de ruimte, sociale binding en verbondenheid met de cultuur en de taal. Brabanders staan bekend om hun gezelligheid, gastvrijheid, gemoedelijkheid en zijn gericht op familie, vrienden en gezelschap.

Brabant heeft een groot verenigingsleven van bijvoorbeeld fanfares, carnavals- en kruisboogverenigingen. Het is dus rijk aan culturele activiteiten. Ook hebben Brabanders een kenmerkend accent met zachte ‘g’ en woorden als ‘houdoe’.

Verzameling van reclames met accenten
In het vooronderzoek heeft Latour televisiereclames verzameld waarin gesproken werd met een Brabants accent, of waarin expliciet naar Brabant verwezen werd.  In totaal zijn er 24 verschillende reclames met een Brabants accent of verwijzing naar Brabantse afkomst. De reclames zijn geanalyseerd.

Gezellig en niet bijzonder intelligent
De personages in de reclames zien er meestal wat simpel uit, alsof ze achterlopen (jaren ‘80 snor en kapsel, simpele kleding zoals trainingspak, vest of vrolijke wijde blouse). Ze hebben het gezellig en ze komen niet bijzonder intelligent over. Er wordt gebruik gemaakt van humor, die door de dwaasheid van de personen versterkt wordt. De Brabanders zien er niet aantrekkelijk uit, maar door hun sympathie wekken ze het vertrouwen van de consument.

Stereotiep taalgebruik
Het taalgebruik is in de meeste gevallen sterk stereotiep. Kenmerken die door heel Nederland als typisch Brabants ervaren worden, zoals de zachte ‘g’, het gebruik van ‘kei-‘, het weglaten van de letter t aan het einde van een woord (‘nie’, ‘wa’) en het weglaten van een n aan het einde van een woord (‘jonguh’, ‘praote’), zijn terug te vinden in de reclames.

Intelligent, enthousiast, vriendelijk, sociaal, gezellig
Voor het hoofdonderzoek is een enquête gemaakt. Deze werd via internet afgenomen in samenwerking met MediaXplain, een bedrijf dat de effecten van media-uitingen meet. Er zijn twee reclames uit het vooronderzoek gekozen waar personen hun mening over konden geven. Aan de hand van schalen moesten de personen eerst aangeven in hoeverre ze de volgende kenmerken op zichzelf van toepassing vonden: intelligent, enthousiast, vriendelijk, sociaal, gezellig, Bourgondisch en Brabants.

Beoordelen van reclames
Daarna kregen de personen twee reclames van Peijenburg te zien. In één van de reclames werd met Brabants accent gesproken en in de andere werd alleen Standaardnederlands gesproken. De personen moesten de reclames op dezelfde kenmerken beoordelen als ze eerder bij zichzelf hadden gedaan. Daarnaast werd gevraagd naar originaliteit, passend bij het merk, geloofwaardigheid, relevantie, irritant, sympathiek en passend bij mij (persoon zelf).

In totaal hebben 1164 personen de internet-enquête ingevuld. Bij de analyse van de data is rekening gehouden met de afkomst van de personen (regio Zuid: Brabant, Limburg en Zeeland of regio Noord: rest van Nederland) en het accentgebruik van de personen (Brabants accent of geen/ander accent).

Brabantse trots
Opvallend bij de resultaten was, dat de personen die uit het zuiden van Nederland komen of met een Brabants accent spreken, meer positieve oordelen gaven dan mensen uit het noorden of mensen die met een ander of geen accent zeiden te spreken. De kenmerken Brabants en Bourgondisch scoorden flink hoger bij de Brabanders, wat wil zeggen dat Brabanders zich ook echt Brabants voelen.

Ook de reclame met Brabants accent wordt duidelijk meer Brabants gevonden dan de andere reclame. De andere factoren vertoonden helaas minder grote verschillen op de reclames. Gezellig en sociaal bijvoorbeeld scoorden ook hoog op de reclame zonder Brabants accent.

Brabantse reclame niet als dommer gezien
Dit kan verklaard worden door het feit dat er ook mensen uit andere delen van Nederland deelnamen. Zij kunnen de reclame in Standaardnederlands als ‘norm’ zien en daardoor positiever beoordelen. De factor intelligent had geen dusdanig groot verschil dat kan aantonen dat de Brabantse reclame als dommer wordt gezien. Desondanks spelen reclamemakers veel met accenten en intelligentie om humorrijke situaties neer te zetten.

Bron: Britt Latour
Foto: Zanger Fons met z'n manager